X
تبلیغات
رایتل

پشت دیوار زمان

از یک نویسنده ...

زرزرهای یک بچه پررو ( یا یه بچه چطوری فکر می کنه ؟) ۲ : جوهر شعر چیست؟

خیلی جاها از خیلی آدمها خیلی چیزها در باره ی شعر می خوانیم. مطالب زیر را نظریه پردازها و طیف های فکری مختلفمطرح کرده اند :

امبرتو اکو :جوهر شعر ابهام است
شکلوفسکی:جوهر شعر آشنایی زدایی است
بودلر: جوهر شعر ارزشهای زیبایی شتاختی است
شمس قیس رازی : جوهر شعر موسیقی و خیال
رولان بارت : شعر انقلاب مداوم زبان است
ارسطو : شعر تقلید از طبیعت است
افلاطون : شعر تقلیدِ تقلید است
هایدگر: در شعر هستی اشیاء باید کشف شود
موکارفسکی :جوهره ی شع موسیقی کلمات است
ایماژیست ها :جوهر شعر تصویر است
سمبلیست ها :جوهر شعر نماد است
پراگماتیست ها : تعلیم جوهر شعر است
سوررئالیت ها : شعر کشف روابط تازه بین اشیائ است.
رومانتیست ها : شعر عبارت است از آمیزش عاطفه و احساس*

همانطوری که می بینیم نظرات در رابطه با شعر بسیار متفاوت هستند بنابر این در مواجهه با یک شعر باید در نظر گرفت که شعر رو می خواهیم با چه نگاهی و از کدام زاویه بررسی کنیم. مشکل عمده نگاه تک فاکتوری و یک جانبه به شعر هست که ما را از راه یافتن به نکات بالقوه یه یک شعر باز میدارد. هر کدام از ما ممکن است فقط قسمتی از موارد بالا را قبول داشته باشیم. به شخصه نظرات هایدگر و شکلوفسکی را بیشتر می پسندم و کشف را جوهر شعر می دانم.عناصری مثل خیال هم جزو ابزار این کشف هستند.موسیقی هم میتواند خودش کشفی در شعر باشد. اما اینکه خودش جزئی از شعر باشد بستگی به این داردکه موسیقی شعر را چگونه تعریف کنیم. اگر منظور اوزان عروضی و امثال آن باشد من این اوزان را جزو شعر نمی دانم چون محدودیتی غیر شاعرانه بوجود می آرند .منظورم نفی کلی اوزان عروضی نیست . ولی اگر دقیقتر این مسئله را پی بگیریم میشود گفت که کلمات به دنبال هم بسته به ساختار عبارات و جملات و اجزای سازنده ی آنها می توانند هارمونی ای بوجود بیارورند و این هارمونی همان چیزی هست که از آن به ارکستراسیون کلمات تعبیر میشود و این ارکستراسیون ممکن است توسط عروض نیز اتفاق بیافتد. در شعر سنتی و موزون وزن در تمام یک شعر یکنواخت هست و فقط یک موسیقی یکنواختی دارد در حالی که در شعر سپید بسته به حس جملات شاعر ارکستراسیون را تنظیم می کند که این کار به مراتب سخت تر از سوار کردن کلمات بر اوزان عروضی هستش و نیازمند تسلط بیشتر بر زبان هست . در اشعار شاملو این نکته را به کرات می توانیم ببینیم که گاهی جملات لحنی حماسی به خود می گیرند و گاهی لیریک ، گاهی نمودار اضطرابند و گاهی هیجان . این مهم از نظرگاه نقد فرمالیستی هم معتبر شناخته میشود. فرمالیستها محتوا را مهم نمی دانند بلکه معتقدن که مهم چطور نوشتن و چگونگی خلق ساختار هست و ارکستراسیون کلمات هم در حیطه ی ساختار قرار می گیرد . از نگاه هستی شناسانه ی هایدگر که مبتنی بر پدیدار شناسی هوسرلی هستش و توسط خود هایدگر با هرمنوتیک آمیزش پیدا می کند شعر همان تلاش پرسش از هستی را  به نمایش می گذارد. همان چیزی که هایدگر را وادار به تعریف "دازاین" و بودن های سه گانه اش کرد. این پرسش از هستی رابطه ای بسیار نزدیک دارد با آن چیزی که شکلوفسکی و دیگر رفقای فرمالیستش از شعر انتظار دارند و جوهری هنرمندانه تر برای آن متصور شده اند.

heidegger.jpgSklovsky.jpg
مهدی اکبری فر - شهریور ۸۷



*با تشکر از ناهید اللهوردیزاده


منابع
  • نقدی بر نظریه ادبی ، تری ایگلتون ، عباس مخبر ، نشر مرکز
  • هایدگر ، جف کالینز و هاوارد سلینا ، صالح نجفی ،پردیس دانش
  • پیرامون شعر ، ضیاءالدین ترابی ، انتشارات حوزه هنری
  • گردآوری تعاریف مکاتب مختلف از شعر کار استاد ناهید اللهوردی زاده است .
تاریخ ارسال: جمعه 22 شهریور‌ماه سال 1387 ساعت 01:54 | نویسنده: مهدی | چاپ مطلب
نظرات (18)
شنبه 23 شهریور‌ماه سال 1387 15:04
موسی زاده
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام رفیق
مطلب خوبی را تشریح کرده بودی .
من هم مثل شما علاقمند فلسفه هیدیگر الاقل در بحث هنر و شعر هستم.در باره تعریفهایی که ارایه شده است شاید در بیشتر این تعریفها میتوان به جای واژه شهر واژه هنر را قرار دادولی در نظر هیدیگر شاید نتوان!
هیدیگر در سرآغاز اثر هنری اشاره دارد که : شعر هنر هنرها ست(هنرمعادل تخنه یونانی )شاعرانگی است که هنر را از غیر هنر جدا میکند.بنابراین جوهر هنر شعر است.
از دیدگاه پدیدار شناسی عالم ظهوری است که بر من (نمیشود گفت ما ) حاصل شده است.پس من شرط این ظهورم. عرصه ظهور da و هستی یعنی sein.پس آدمی "دازاین" آن عرصه گشایش و ظهور هستی است.و این تفکر شاعرانه هیدیگر است.من هستم که گل رز گلی میکند
ای گل و گلزازها چیست گواه شما
رنگ که در چشم هاست بوی که در مغز هاست
هیدیگر میگوید: هنر سرآغاز اثر هنری است. و هنرمنوتیک اینگونه دورش را شروع میکند.
حجاب روی تو هم روی توست در همه حال

زیبایی راهی است که در آن حقیقت همچون نا پوشیدگی به ظهور می رسد.
شعری بودن یک شعر برانگیختن پیکاری است میان ناپوشیدگی و پوشیدگی!مقصد مشخصی در این بین نیست و این بازی ظهور و رقص تجلی است.
موفق باشی

یکشنبه 24 شهریور‌ماه سال 1387 11:53
یه دوست
امتیاز: 0 0
لینک نظر
امیدوار باش

شاید پری دیگری دیتهایت را گرفت

وتا آسمانها با او رفتی

ولی غمگین مباش

من

از آن دیگری هستم



موفق باشی
سه‌شنبه 26 شهریور‌ماه سال 1387 14:26
سمیرا نوروزی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
درود بر شما
و سپاس گزارم
سه‌شنبه 26 شهریور‌ماه سال 1387 23:30
خلیل رشنوی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام دوست خوب اردبیلی
خاطره اردبیل هرگز از یاد من و دیگر میهمانان نخواهد رفت چون مردمش مهمان نواز بودند و دوست داشتنی ...
چهارشنبه 27 شهریور‌ماه سال 1387 00:24
جواد سلطانی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام دوست عزیز
ممنون از لطف شما
از مطالب شما استفاده کردم. چیزی ندارم بگم جز دست مریزاد.
ارتباطتون رو با ما قطع نکنید.
چهارشنبه 27 شهریور‌ماه سال 1387 14:11
دشمن زیاری
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام بر مهدی خان گل
حالا چی شد به یاد این دوست هم سن و سال قدیمی افتادید. ما که همواره بر دوستی با شما بر خود می‌بالیم.
آقا کار شما درسته. دستتون درد نکنه. مطالب ارزنده و قابلی است. استفاده کردم.
زنده باشید و جاودانه
پاسخ:
زنده باشید
ما همیشه دوست شما بودیم و به یادتون هستیم
چهارشنبه 27 شهریور‌ماه سال 1387 21:45
وحید باقری
امتیاز: 0 0
لینک نظر
یاشا مهدی جان...
پنج‌شنبه 28 شهریور‌ماه سال 1387 23:54
آیدا
امتیاز: 0 0
لینک نظر
کار خوبی بود
جمعه 29 شهریور‌ماه سال 1387 02:51
عادل قلی پور
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام مهدی.این مطالب رو سیو کردم.گمشون کرده بودم.البته قبلن همیجا یه بار خونده بودم.به هر حال مرسی که مفید واقع شدی!
شنبه 30 شهریور‌ماه سال 1387 00:37
محمدامین عاکف
امتیاز: 0 0
لینک نظر
شاید کمی مطالب بی نظم بود اما ازت ممنونم.
واقعا جای اینطور مقالات در وبلاگ های ما خالی هستش و این خلا باید برطرف بشه .
طوری که از کامنتها بر می آد فکر کنم اکثر دوستان سرسری از مطلب رد می شن و یا حتی نمی خوننش
شنبه 30 شهریور‌ماه سال 1387 11:26
سعیدحیدری
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام

شعری که تکانت ندهد گهواره است

خوابت خواهدکرد...



باچندغزل تازه به روزم وتشنه نگاه

مرا ببین ونقدم کن



یاحقیقت...
یکشنبه 31 شهریور‌ماه سال 1387 17:18
ائلشن بویوک وند
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سالاملار قاداسی.
مقاله نی اوخودوم و یارارلاندیم.اوپورم سنی اوزونه یاخشی باخ
بئله بئله ایشلردن چوخ گور
یکشنبه 7 مهر‌ماه سال 1387 12:16
عادل
امتیاز: 0 0
لینک نظر
با دو شعر به روزم.
سه‌شنبه 9 مهر‌ماه سال 1387 02:30
آ / ف
امتیاز: 0 0
لینک نظر
به وبلاگت لینک دادم. موفق باشی
سه‌شنبه 9 مهر‌ماه سال 1387 16:18
قاسمی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام
عیدتون مبارک
مطالبتون رو مطالعه کردم .
متشکرم
استفاده کردم .
شنبه 20 مهر‌ماه سال 1387 15:10
سرخور
امتیاز: 0 0
لینک نظر
آیا کبوتر می مانی بر بازوانم
کبوتری که زمینم بزند
برای پرواز
و تکانم دهد
برا خواب
و قلمم را در عطرش بتپاند!
و خانه ام را بر برج کبوتران سازد
پیش من باش...
(محمود درویش)
دوشنبه 22 مهر‌ماه سال 1387 17:09
سرخور
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سفارشی نیست
تنها جان تو
و پرندگانی که مهر ماه به ایوان خانه می آیند...

وبلاگ بدی ندارید.
دوشنبه 19 بهمن‌ماه سال 1388 18:11
ژاله
امتیاز: 0 0
لینک نظر
خوبه همیشه بیکار باشی تادست به کارای خوبی مثل سایت ساختن بزنی وقت کردی به وب سایتمان بیا واگه کمکم کردی بهتر بشه ممنونت میشم
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد